သက္လူမ်ဳိးေတြရွိပါတယ္

ၿမန္မာႏုိင္ငံလုိ႔ေခၚတဲ့အရပ္က တုိင္းရင္းသားေတြၾကားမွာ မတူတာေတြထဲကတူတာေလးေတြကို ေၿပာၾကရမယ္ဆုိရင္၊ ဘာသာစကားကစေၿပာရမယ္ထင္ပါတယ္။ ၿမန္မာႏုိင္ငံမွာ မွီတင္းေနထုိင္ၾကတဲ့ တုိင္းရင္းေတြရဲ႕ ရုိးရာဓေလ့ႏွင့္ဘာသာစကားေတြဟာ တစ္ခုႏွင့္တစ္ခုမတူညီၾကသလုိ၊ ဆင္တူတာ ေလးေတြကိုလည္းေတြ႕ရမွာၿဖစ္ပါတယ္။ အံ့ၾသစရာတစ္ခုမဟုတ္တဲ့ ရုိးရွင္းတဲ့အခ်က္ေလးေတြပါ။ ဥပမာအားၿဖင့္ တိဘက္-ၿမန္မာအႏြယ္၀င္ေတြၿဖစ္တဲ့ ခ်င္း၊ ကခ်င္၊ နာဂ၊ ဗမာ၊ ကရင္ႏွင့္ အၿခားက်န္ရွိတဲ့ မ်ဳိးႏြယ္စုေတြရဲ႕စကားေတြမွာ တူညီတာေလးေတြအမ်ားၾကီးရွိေနပါတယ္။ ဒါဟာ ဘာသာေဗဒဆက္စပ္မွဳအရတည္ရွိေနတဲ့ဆက္ႏြယ္မွဳေတြၿဖစ္ပါတယ္။

ရုိးရာယဥ္ေက်းမွဳအရဆင္တူမွဳေတြကုိေတာ့ ေတာင္ေပၚသား ေတြၿဖစ္တဲ့ ခ်င္း၊ နာဂႏွင့္ ကခ်င္တုိ႔ၾကားမွာ အေတာ္ေလးဆင္တူတာေတြရွိေနပါတယ္။ ကရင္ေတြႏွင့္လည္းတူတာေတြရွိေနတာပါပဲ။ ဒါကလည္း၊ ပထ၀ီ အေနအထားႏွင့္လူမွဳေရးဆုိင္ရာပုံသြင္းမွဳေတြ ေၾကာင့္ေပၚေပါက္လာတဲ့ တန္ဘုိးေလးေတြလို႔ေၿပာရင္ မမွားဘူးထင္ပါတယ္။ ဒီလုိဆင္တူမွဳေလးေတြရွိေနၾကတဲ့ တို္င္းရင္းသားလူမ်ဳိးေတြအေၾကာင္းကုိလူသိမ်ား ၾကေပမယ့္၊ လူသိမမ်ားတဲ့ ေရွးအက်ဆုံးတုိင္းရင္းသား လူမ်ဳိးစုတစ္ခုစစ္ကုိင္းတုိင္းထဲမွာ ရွိေနတာကုိေလ့ လာသိရတဲ့အခါ အလြန္စိတ္၀င္စားလာမိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ပဲ အဲ့ဒီလူမ်ဳိးစုအေၾကာင္းကုိတစ္စိတ္တစ္ပုိင္း ေလာက္မိတ္ဆက္သေဘာေရးဖုိ႔ စိတ္ကူးလုိက္တာပါ။

ၿမန္မာႏုိင္ငံရဲ႕ေရွးဦးေနထုိင္သူေတြထဲက သက္လူမ်ဳိးေတြဆုိတာကုိ သတိရၾကအုံးမယ္ထင္ပါတယ္။ ပ်ဴ၊ သက္၊ ကမ္းယံဆုိၿပီးသုံးမ်ဳိးရွိတဲ့ထဲက သက္လူမ်ဳိးေတြအေၾကာင္းကုိ လူေတြသိပ္မေၿပာၾကေတာ့တာ ေပ်ာက္သြား ၿပီထင္လုိ႔ၿဖစ္ႏုိင္ပါရဲ႕။ တကယ္ေတာ့ သက္လူမ်ဳိးဆုိၿပီး ဒီေန႔ထိရွိေနတာ သမိုင္းစိတ္၀င္စားသူေတြအတြက္ သတင္းေကာင္းတစ္ခုပါပဲ။ သက္လူမ်ဳိးဆုိတဲ့နာမည္နဲ႔ေနထုိင္ၾကတဲ့သူတုိ႔ေတြကုိ အမ်ားအားၿဖင့္ေတာ့ ရခုိင္ၿပည္ေၿမာက္ပုိင္းမွာ ေတြ႔ရမွာၿဖစ္ပါတယ္။ ၁၀ရြာခန္႔ရွိမယ့္သူတုိ႔ရဲ႕လူမွဳအသုိင္းအ၀ုိင္းေလးဟာ ယခင္ သက္လူမ်ဳိးတုိ႔ရဲ႕အႏြယ္ေတာ္ေတြဆုိတာေသခ်ာပါတယ္။

သူတုိ႔လုိပဲ ေနာက္ထပ္သက္အုပ္စု၀င္ၿဖစ္တဲ့ ကတူး-ကနန္းဆုိတဲ့မ်ဳိးႏြယ္စုတစ္ကုိလည္း စစ္ကုိင္းတုိင္း ကသာခရုိင္ထဲက အင္းေတာ္ႏွင့္ဗန္းေမာက္ၿမိဳ႕နယ္ေတြမွာ ေတြ႕ရမွာၿဖစ္ပါတယ္။ သမုိင္းေနာက္ခံအားၿဖင့္ ဒီအရပ္ဟာ သူတုိ႔ေနထုိင္ရာအရပ္ေတြၿဖစ္ခဲ့သလုိ ဒီေန႔ထိအဲ့ဒီအရပ္မွာ အမ်ားဆုံးေနထုိင္သူေဒသခံ ေတြၿဖစ္ၾကပါတယ္။ သူတုိ႔ေတြႏွင့္ေရာေႏွာ ေနထုိင္သူေတြ ကေတာ့ တုိင္းလုံ (တုိင္းလ်ွံ) ရွမ္းအႏြယ္ေတြၿဖစ္ တယ္။ တုိင္းလွ်ံကို အဲ့ဒီအရပ္မွာ ရွမ္းနီလုိ႔သိၾကတယ္။ ေရွးယခင္ၿမန္မာမင္းေတြလက္ထက္ကတည္းက တေကာင္းၿမဳိ႕ေတာ္က်ၿပီးေနာက္ပုိင္းဒီအရပ္ဘက္ကုိပုိၿပီးအားၿပဳေနထုိင္လာခဲ့ၾကတဲ့လူမ်ဳိးေတြၿဖစ္ပါတယ္။ ၀တ္စားဆင္ယင္မွဳဓေလ့ႏွင့္ဘာသာစကားအရသုံးသပ္ရရင္ ေရွးက်တဲ့ၿမန္မာစကားဆန္ဆန္ေတြကုိသုံးႏွဳန္း တာေတြ႕ရသလုိ၊ ေရွးၿမန္မာမင္းမ်ားလက္ထက္က ၀တ္စားဆင္ယင္မွဳမ်ဳိးေတြကိုလည္းေတြ႕ရပါတယ္။ ထူးၿခားတဲ့ ယဥ္ေက်းမွဳလကၡာတစ္ခုကေတာ့ ကေလးႏွင့္လူငယ္ေတြမွာေတြ႔ရတဲ့ ဥဇံပုတ္ ဆံပင္ဒီဇုိ္င္းပုံပဲၿဖစ္ပါတယ္။ ဒီဆံပင္ဒီဇို္င္းကုိေရွးေခတ္ဗမာမိန္းခေလးေတြထားၾကတာေတြ႔ရၿပီး အုိးမုတ္ခြက္ေကလုိ႔လည္းေခၚၾကတယ္ထင္ပါရဲ႕။ အုိးမုတ္ခြက္ေကနဲ႔သနပ္ခါးပါးကြက္ၾကားဟာ ဗမာမိန္းခေလးေတြရဲ႕ရုိးရာ အလွတေကၤတအၿဖစ္ထင္ရွားပါတယ္။

သူတုိ႔စကားအသုံးအႏွဳန္းခ်ဳိ႕ဟာ ေတာ္၀န္အသုံးအႏွဳန္းဆန္ေနတာေတြ႔ရပါ တယ္။ ဗမာစကား (သူငယ္ခ်င္း) ဆုိတာကုိ ကတူးစကားႏွင့္ အေဆြ လုိ႔ ေခၚတယ္။ ကတူး-ကနန္းလူမ်ဳိးေတြဟာ အစဥ္အလာအလာအားၿဖင့္ ယဥ္ေက်းမွဳအဆင့္အတန္းၿမွင့္မားခဲ့တဲ့လူမ်ဳိးဆုိ တာထင္ရွားပါတယ္။ သူတုိ႔စကားနဲ႔ သူတုိ႔လူမ်ဳိးကုိ၊ အဆက္ဂ္ (Asak) လုိ႔ေခၚၿပီး သူတုိ႔စကားကုိေတာ့ အဆက္ဂ္တမီဆာ လုိ႔ေခၚတယ္။ အဆက္ဂ္ဆုိတဲ့ အသုံးအႏွဳန္းဟာ သမုိင္းမွာ သက္လူမ်ဳိးကုိေခၚတဲ့ အသုံးအႏွဳန္းၿဖစ္ပါတယ္။ သူတုိ႔ရဲ႕အိမ္ေဆာက္ပုံကေတာ့ ရွမ္းေတြနဲ႔ အနည္းငယ္ဆင္ေနၿပန္ပါတယ္။ အခ်ဳိ႕က ဌင္းတုိ႔ကုိရွမ္းေတြလုိ႔ယူဆေပမယ့္ သူတုိ႔ဟာ တိဘက္ ၿမန္မာအုပ္စု၀င္ထဲက သီးသန္႔သက္အုပ္စုတစ္သာၿဖစ္ၿပီး၊ အၿခားအုပ္စု၀င္ေတြၿဖစ္တဲ့ ကခ်င္၊ နာဂႏွင့္ ဗမာ တုိ႔ရဲ႕စကားေတြနဲ႔ပါ ဆက္ႏြယ္မႈရွိေနတာကုိ ေလ့လာ ေတြ႔ရွိရပါတယ္။ တခ်ိန္က (၁၃ ရာစုခန္႔ၿဖစ္မည္ ထင္ပါသည္) ၿမန္မာၿပည္အလယ္ပုိင္းမွာ ရွမ္းေတြအင္ အားၾကီးခဲ့တာေၾကာင့္ ဒီလူမ်ဳိးေတြအေပၚမွာ ဘာသာစကားႏွင့္ယဥ္ေက်းမွဳလႊမ္းမုိးမွဳေတြရွိ ေကာင္းရွိခဲ့ ႏုိင္ပါတယ္။ ထုိေခတ္ ရွမ္းယဥ္ေက်းမွဳက ေဒသအတြင္းအၿခားတုိင္းရင္းသားေတြအေပၚလႊမ္းမုိးမွဳကုိ သုေတသနၿပဳႏုိင္လ်ွင္မ်ားစြာ အက်ဳိးရွိ မည္ထင္ပါသည္။

ကတူးႏွင့္ကနန္းလူမ်ဳိးဆုိတာ ေရွးယခင္ၿမန္မာမင္းေတြလက္ထက္ကတည္းက၊ မင္းမွဳထမ္းခဲ့ၾကတဲ့လူမ်ဳိးမ်ား ၿဖစ္သလုိ ၾကည္၀န္အမတ္မင္းရဲ႕ အသိအမွတ္ၿပဳမွဳေနာက္ပုိင္းကစၿပီး ေရႊ၀န္ေရႊမွဴးေတြအၿဖစ္ သတုိးမင္းေစာလက္ထက္မွာပင္မင္းမွဳထမ္းခဲ့ၾကသူေတြၿဖစ္ပါတယ္။ ကတူးႏွင့္ကနန္းဆုိတာ သမုိင္းႏွင့္ရုိးရာအစဥ္အလာအားၿဖင့္လည္းေကာင္း ဘာသာစကားအားၿဖင့္ေသာ္လည္းေကာင္း၊ အုပ္စုတူမ်ဳိးႏြယ္တူေတြၿဖစ္ၾကပါတယ္။ ဒီခ်ိန္မွာ သူတုိ႔ကို ကတူး-ကနန္းဆုိၿပီးတြဲေခၚေလ့ရွိၾကသလုိ၊ အခ်ဳိ႕က ထင္သာေအာင္ သီးၿခားစီခြဲေၿပာတာလည္းရွိပါတယ္။ မ်ဳိးႏြယ္စုခြဲအားၿဖင့္ေတာ့ ကတူးမွာ သုံးမ်ဳိးရွိၿပီး၊ ကနန္းမွာေတာ့ ေဒသစကားသံကြဲၿပားမွဳကုိအေၿခခံတဲ့အဓိကအုပ္စုႏွစ္စုရွိပါတယ္။ ကတူးစကားအုပ္စု သုံးခုထဲက တစ္ခုၿဖစ္တဲ့ (ေမာ္တိတ္)စကားကေတာ့ တိမ္ေကာလုမတတ္ၿဖစ္ေနပါၿပီ။

ထူးဆန္းတာေလးက၊ ကခ်င္(ဂ်ိမ္းေဖာ)ႏွင့္နာဂမွာ ရုိးရာႏွဳတ္သမုိင္းအရေၿပာၾကတဲ့ ညီအစ္ကုိႏွစ္ေယာက္ ငွက္ေၿပာေတာမွာလမ္းေပ်ာက္ရာက ကြဲသြားၾကၿပီး ယခုၿပန္ဆုံခ်ိန္မွာ ညီအစ္ေတြအၿဖစ္အသိအမွတ္ၿပဳၾကတဲ့ ဒ႑ာရီကုိ ကတူး-ကနန္းေတြဆီမွာပါေတြ႔ရလုိ႔စိတ္၀င္စားစရာ ေကာင္းပါတယ္။ ကတူး-ကနန္းလူမ်ဳိးဆုိတာ ၿမန္မာၿပည္ေရာက္ေရွးအက်ဆုံးေနထုိင္သူေတြၿဖစ္ေပမယ့္ လူသိနည္းၿပီး သမိုင္းမွတ္တမ္းေတြသိပ္မရွိေသးတာေၾကာင့္ ေလ့လာဖုိ႔ေကာင္းတဲ့လူမ်ဳိးတစ္ခုၿဖစ္လုိ႔ သူတုိ႔အေၾကာင္းကုိ အက်ဥ္းေလာက္တင္ၿပလုိက္တာၿဖစ္ပါတယ္။

သြားေလေရာ့ လဟယ္

ေလာေလာဆယ္ နာဂႏွစ္သစ္ကူးကုိ နာဂေတာင္တန္းက လဟယ္ၿမိဳ႕ေလးမွာက်င္းပေနတာဆုိေတာ့ လဟယ္ၿမဳိ႕ေလးရဲ႕အေၾကာင္း က်ေနာ့္အေတြ႔အၾကဳံေလးနဲ႔ နည္းနည္းမိတ္ဆက္ေပးခ်င္ပါတယ္။ အရင္ကလဟယ္ၿမိဳ႕ႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး၀န္ထမ္းေတြၾကားမွာ ေၿပာစမတ္ရွိတဲ့စကားေလးတစ္ခုက သြားေလေရာ့လဟယ္ ပါတဲ့ဗ်ာ။ ဒီစကားေလးက၊ ေတာ္လွန္ေရးေကာင္စီေနာက္ပိုင္း၊ မဆလႏွင့္ ဒီဘက္ စစ္အစုိးရေခတ္အေစာပုိင္းကာလေတြအထိ ၀န္ထမ္းေတြၾကားမွာ ေတာ္ေတာ္ေလးေပၚၿပဴလာၿဖစ္ခဲ့တဲ့အသုံးအႏွဳန္းေလးပါ။ ဗမာစကားမွာ မဲဇာပုိ႔ခံရတယ္ဆုိသလုိမ်ဳိးေပါ့ဗ်ာ။ ၿမ၀တီမင္းၾကီးဦးစ မဲဇာေတာမွာ နယ္နွင္ဒဏ္သင့္တုန္း ေနၿပည္ေတာ္ကုိလႊမ္းတသသၿဖစ္ရသလုိ၊ ေအာက္ပုိင္းသားေတြ နာဂေတာင္တန္းမွာ တာ၀န္က်တဲ့အခါ ၿငီးတြားေလ့ရွိရာကေနေပၚေပါက္လာတဲ့ ဟာသသံေႏွာတဲ့အသုံးအႏွဳန္း အသစ္ေလးတစ္ခုေပါ့။ ဒီအရပ္ကုိတာ၀န္က်တဲ့၀န္ထမ္းေတြကိုအားေပး တဲ့စကားေလးကလည္းရွိလာသကုိးဗ်၊ စိတ္မပူပါနဲ႔ လဟယ္သြားရင္ တက္လမ္းရွိသတဲ့ ။ အဲ့ဒီတက္လည္းဆုိတာ၊ ရာထူးကုိေၿပာတာကုိမဟုတ္ပဲ ခႏီၲၲၲး-လဟယ္လမ္းလယ္ေခါင္မွာရွိတဲ့ လဟယ္ဂုဏ္ေဆာင္ ထိန္ညဳိေတာင္ၾကီးကိုတက္ရတဲ့ ေတာင္တက္ခရီးၾကီးကုိေၿပာတာပါ။

ဒါေပမယ့္လည္း၊ အရာေတြက ေတာ္ေတာ္ေလးေၿပာင္းလဲသြားခဲ့ပါၿပီ။ ရက္အတန္ၾကာ ေၿခလ်င္ခရီးႏွင္ခဲ့ၾကရတဲ့အဲ့ဒီလမ္းခရီးဟာ ခုေတာ့ ေစ်းေပါေပါ တရုတ္ဆုုိင္ကယ္ေတြရဲ႕ဆူဆူညံညံသံေတြႏွင့္အတူ ဖုံတစ္ခ်ီဗြက္တစ္လွည့္ ဆယ့္ႏွစ္ရာသီလုံး အခ်ိန္တုိတုိအတြင္းအေရာက္သြားႏုိင္တဲ့ လမ္းခရီးၿဖစ္ေနပါပေကာလား။ က်ေနာ္လဟယ္ကုိေနာက္ဆုံးတစ္ေခါက္ေရာက္ခဲ့တာ လြန္ခဲ့တဲ့၂ ႏွစ္က မုိးကုန္ေဆာင္းကူးကာလအတြင္းမွာဆုိေတာ့ နာဂေတာင္တန္းမွာ မနက္ႏွင့္ညဘက္ေတြဆုိ ၿမဴႏွင္းေတြက်လုိက္ပုံမ်ား မုိးရြာသေယာင္ၿဖစ္ေနတတ္ၿပီး ေအးလိုက္ေလၿခင္း။ ၿမဴေတြထူလုိက္ပုံမ်ား ၁၀ ေပအကြာမွာရွိတဲ့သူ ဘယ္သူဆုိတာေတာ္ရုံမသိႏုိင္ဘူး။ အမ်ဳိးစုံလုိက္တဲ့သစ္ခြပန္းေတြ မုိးေလာက္ၿမွင့္တဲ့သစ္ပင္ၾကီးေတြေပၚမွာ သဘာ၀ အတုိင္းပြင့္ေနလုိက္တာမ်ား ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကန္ေတာ္ၾကီးက သဘာ၀သစ္ခြဥယ်ဥ္ ဘယ္ယွဥ္ႏုိင္ပါ့မလဲ။ ေတာေတာင္ႏွင့္ပန္းရႏွံ႔ေတြ ကုိအားပါးတရ ရူရွဳိက္ၿပီး ေက်းငွက္သံေတြကုိၾကားလုိက္ရတာ သဘာ၀ကိုၾကဳိက္တဲ့က်ေနာ့္အတြက္စိတ္ထြက္ေပါက္ တစ္ခုၿဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီေတာင္ၾကီးေပၚကေန အေရွ႕ဘက္ကုိ လွမ္းၾကည့္လုိက္ရင္ နာဂတုိ႔ရဲ႕ႏွဳတ္သမုိင္းပါ ဇဂၤလိန္းၿမိဳ႕ေတာ္ေခၚ တခ်ိန္ကေက်ာက္စိမ္းၿမိဳ႕ေတာ္ ခႏီၲၲၲးၿမိဳ႕ကို သလႅာ၀တီေခၚ ေငြေရာင္ခ်င္းတြင္းၿမစ္ၾကီးရဲ႕အေနာက္ဘက္ ကမ္းေပၚမွာလွပစြာ ရွိေနတာကုိေတြ႔ရမွာပါ။

လဟယ္ၿမဳိ႕ဟာ၊ ေတာင္တန္းၾကီးတစ္ခုေပၚမွာတည္ရွိေနၿပီး ေၿမၿပန္႔လြင္ၿပင္ဆုိလုိ႔ေတာ္ေတာ္ရွားပါတယ္။ လဟယ္ၿမဳိ႕ရဲ႕သဘာ၀လက္ေဆာင္ေလး တစ္ခုက စိမ့္ေရေပါက္ေတြအမ်ားအၿပားရွိေနၿခင္းပါ။ ေတာင္တန္းၾကီးတစ္ခုလုံးေနရာအႏွံ႔ရွိေနတာၿဖစ္လုိ႔ အေသးစားမိသားစုသုံး ေရအားလွ်ပ္စစ္ထုတ္ လုပ္ေရးအတြက္အမ်ားၾကီးအေထာက္အကူၿဖစ္ေစပါတယ္။ အစားအစာမွာအေပါဆုံးကေတာ့ (က်ေနာ္ေရာက္တဲ့ခ်ိန္) ေဂၚရခါးသီးေတြပါ။ ၿပဳစုစရာမလုိေပမယ့္၊ စားမကုန္ႏုိင္ေအာင္မတရားမ်ားတာမို႔ ေဂၚရခါးသီးဆုိတာ ဟင္းစားလုိ႔ေတာင္ စာရင္းထဲသိပ္ မ၀င္ခ်င္သလုိပဲ။ အမ်ားစုက ၀က္စာလုပ္တာေတြ႔ရေတာ့၊ ဒါေတြကုိတၿခားၿမိဳ႕ေတြဆီ တင္ပုိ႔ႏုိင္ရင္ ေဒသခံေတြ၀င္ေငြတုိးမွာပဲလုိ႔ေတြးမိတယ္။ ကန္ဇင္းသီးႏွင့္ငရုတ္သီးေတြလည္းေတာ္ေတာ္ေလးထြက္ပါတယ္။ ထူးဆန္းတာေလးက အသားငါးရွားလုိက္ပုံမ်ား ေရႊရွာရင္ၿဖင့္ ရလြယ္အုံးမယ္ထင္တယ္။

လဟယ္ၿမဳိ႕မွာ၊ အဓိကေနထုိင္တဲ့မ်ဳိးႏြယ္စုေတြက၊ မက်န္၊ ဂုန္၀မ္ (မန္ေနာက္)၊ ပုံညိဳ (ေဆာ္ေလာ္)၊ တန္ရွန္း ႏွင့္ လုိင္းေနာင္နာဂတုိ႔ၿဖစ္ၿပီး၊ လုိင္းေနာင္အုပ္စုကေတာ့ လူဦးေရအမ်ားဆုံးၿဖစ္ပါတယ္။ လုိင္းေနာင္စကားဟာဒီအရပ္ကနာဂေတြၾကားမွာ အမ်ားနားလည္တဲ့စကားၿဖစ္ၿပီး၊ ဗမာစကားကေတာ့ရုံးသုံးေက်ာင္းသုံးစကားၿဖစ္ပါတယ္။

လဟယ္ၿမိဳ႕ရဲ႕အေရွ႕ဘက္ မုိင္အနည္းငယ္အကြာမွာ လဟယ္ဖူဂ်ီေတာင္ လုိ႔တင္စားေခၚတဲ့ ဂ်ပန္ေတာင္ဆုိတာရွိတယ္။ ဂ်ပန္ၿပည္က ဖူဂ်ီမီးညိမ္းေတာင္ႏွင့္ဆင္တာမုိ႔ေခၚၾကတာပါ။ ၿပီးေတာ့၊ ေတာင္ဘက္မွာေတာ့ မာလာေတာင္ဆုိတာရွိတယ္။ ဘာေၾကာင့္မာလာေတာင္ လုိ႔ေခၚတယ္ဆုိတာေတာ့ မသိဘူးဗ်။ အဲ့ဒီေတာင္ပုံက အသဲပုံဆန္ဆန္ေလးၿဖစ္ေနၿပီးေတာင္ႏွစ္လုံးကြဲေနၿပန္ေတာ့ ရင္ကြဲေတာင္လုိ႔ လဲအခ်ဳိ႕ေခၚပါတယ္။ လဟယ္မွာ စိတ္၀င္စားစရာအေကာင္းဆုံးကေတာ့ ေဒသခံ နာဂညီအစ္ကုိေတြရဲ႕ လူေနမွဳဘ၀ႏွင့္ရုိးရာယဥ္ေက်းမွဳ ထုံးတမ္းစဥ္လာေလးေတြဟာ မေပ်ာက္မပ်က္ရွိေနေသးတာမုိ႔ ေလ့လာသုေတသနၿပဳသူေတြကိုဆြဲေဆာင္မွဳေပးမွာေသခ်ာပါတယ္။ နာဂတစ္မ်ဳိးသားလုံးဟာ အေၿခခံအားၿဖင့္ ရုိးရာအစဥ္အလာေတြတူညီၾကတယ္ဆုိေပမယ့္၊ တစ္ရြာတစ္ပုဒ္ဆန္းဆုိသလုိ-မ်ဳိးႏြယ္စုတစ္ခုႏွင့္တစ္ခု ကြဲၿပားတာေလးေတြလည္း အမ်ားၾကီးရွိေနတယ္ဆုိတာ ရွာေဖြေလေတြ႕ရွိေလေပါ့ဗ်ာ။ ရုိးရာဆုိလုိ႔ ဒီအရပ္ရဲ႕ထူးၿခားခ်က္ေလးတစ္ခုက၊ နာဂအမ်ဳိးသားတေကၤသၿဖစ္တဲ့ ေအာင္လွံ (ေအာင္းလွံ) ႏွင့္ရုိးရာဦးထုပ္ေတြကုိ ဒီအရပ္ကအမ်ားဆုံးထုတ္တာၿဖစ္ပါတယ္။ မၾကာေသး ခင္ႏွစ္ေတြကစၿပီး၊ နာဂရုိးရာႏွစ္သစ္ကူးပြဲေတာ္ကုိ လဟယ္ၿမိဳ႕မွာ မၾကာခဏဆိုသလုိ အလွည့္က်က်င္းပလာတာေၾကာင့္၊ ဒီေဒသဟာ အရင္ကလုိ သြားေလေရာ့လဟယ္ဆုိတဲ့ မဲဇာအရပ္ မဟုတ္ေတာ့ဘူးလုိ႔ယူဆႏုိင္မယ္ထင္ပါတယ္။

Naga new year festival begins in Lahe

ဒီေန႔ကစၿပီး စစ္ကုိင္းတုိင္း နာဂေတာင္တန္းမွာရွိတဲ့ လဟယ္ၿမဳိ႕ေလးမွာ နာဂတစ္မ်ဳိးသားလုံးရဲ႕ဘုံ ရုိးရာယဥ္ေက်းမွဳႏွစ္သစ္ကူးပြဲေတာ္ၾကီးကုိစတင္က်င္းပေနပါတယ္။ ဘုံလုိ႔ေၿပာရတာက၊ ဒီပြဲေတာ္ဟာ ရုိးရာအစဥ္အလာအားၿဖင့္ နာဂမ်ဳိးႏြယ္စုအသီးသီးဟာ မိမိတုိ႔သက္ဆုိင္ရာအရပ္ေဒသေတြမွာ သီးၿခားစီက်င္းပခဲ့ၾကရာက၊ နာဂရုိးရာယဥ္ေက်းမွဳဗဟုိေကာ္မတီေပၚေပါက္ၿပီးမၾကာမီႏွစ္အနည္းငယ္ၿဖစ္တဲ့ ၁၉၉၃-၄ ေလာက္ကစၿပီး နာဂတစ္မ်ဳိးသားလုံးရဲ႕စည္းလုံးမွဳႏွင့္အမ်ဳိးသားေရးအရ ေပါင္းစည္းညီညြတ္ေရးကုိရည္ရြယ္လ်က္ ခုလုိဘုံပြဲေတာ္ကုိ နာဂေခါင္းေဆာင္ေတြေဆြးေႏြးအတည္ၿပဳခဲ့ၾကရာက ဇန္န၀ါလ ၁၅ ရက္ေန႔ကုိ သေဘာတူ ေရြးခ်ယ္သတ္မွတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ နာဂရုိးရာဘုံ၀တ္စုံႏွင့္နာဂရုိးရာကြင္းတုိ႔အတည္တက်ေပၚေပါက္လာၿခင္းဟာလည္း အဲ့ဒီေဆြးေႏြးခ်က္ေတြရဲ႕ေနာက္ဆက္တြဲ အခ်က္ေတြၿဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ပထမဆုံး နာဂရုိးရာယဥ္ေက်းမွဳ ဘုံပြဲေတာ္ကို ခႏီၲးၿမိဳ႕မွာ စည္ကားသုိက္ၿမိဳက္စြာက်င္းပခဲ့ၾကသလုိ၊ ႏွစ္အတန္ၾကာအထိက်င္းပခဲ့ပါတယ္။

နာဂလူမ်ဳိးေတြရဲ႕ရုိးရာအစဥ္အလာအရ ႏွစ္တစ္ႏွစ္ကုိ ေတာင္ယာခုတ္တဲ့ႏွစ္နဲ႔သတ္မွတ္ၿပီး၊ လေတြကုိေတာ့ လဆန္း၊ လဆုတ္ နဲ႕သတ္မွတ္သလုိ၊ ရာသီကာေတြနဲ႔လည္းသတ္မွတ္ၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္၊ ေတာင္ယာခုတ္ႏွစ္တစ္ႏွစ္ၿပီးသြားၿပီး ေနာက္ထပ္ေတာင္ယာအသစ္တစ္ခုမခုတ္မီ စပ္ၾကားမွာ ေနာင္လာမယ့္ ေတာင္ယာလုပ္ငန္းေတြေအာင္ၿမင္ထြန္းကားေစႏုိင္ဖုိ႔အတြက္ ရည္ရြယ္ၿပီးရုိးရာနတ္၊ ေတာင္ယာနတ္၊ စသည္ၿဖင့္ သက္ဆုိင္ရာနတ္ေတြကုိ ပူေဇာ္ပသၿပီး ပြဲေတာ္ေတြလုပ္ၾကပါတယ္။ ဒီလုိလုပ္တဲ့ပြဲေတာ္ကို ေနာင္မွာ နာဂရုိးရာႏွစ္သစ္ကူးပြဲေတာ္အၿဖစ္အမည္တြင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါဟာ၊ ေက်းဇူးေတာ္ခ်ီးမြမ္းပြဲႏွင့္မတူပါဘူး။ နာဂမွာ ေက်းဇူးေတာ္ခ်ီးမြမ္းပြဲဆုိတာလည္းရွိပါတယ္။ ဒီပြဲကေတာ့၊ ေတာင္ယာေတြခုတ္ၿပီးေနာက္ ဆန္ပါးသီးႏွံေတြစတင္ရင့္မည့္လာတဲ့အခါ အဦးသီးႏွံေတြကိုရိတ္သိမ္းၿပီး၊ ဒီလုိသီးႏွံေတြေအာင္ၿမင္တဲ့အတြက္ သက္ဆုိင္ရာနတ္ေတြကို ပြဲေတာ္လုပ္ၿပီးေက်းဇူးတင္ေၾကာင္းပူေဇာ္ပသက်င္းပၾကတဲ့ပြဲၿဖစ္ပါတယ္။ ဒီပြဲကို အခ်ဳိ႕က ေကာက္သစ္စားပြဲလုိ႔လည္းေခၚၾကပါတယ္။ ဒါက ႏွစ္သစ္ကူးပြဲေတာ္ေနာက္မွက်င္းပေလ့ရွိတာပါ။

တကယ္တမ္းက်ေတာ့၊ နာဂလူမ်ဳိးေတြမွာ ပြဲေတာ္ဆုိတာ လစဥ္ဆုိသလုိရွိေနပါတယ္။ အေၿခအေနအမ်ဳိးမ်ဳိးေၾကာင့္ ခုခ်ိန္မွာ ပြဲေတာ္အခ်ဳိ႕ကုိသာက်င္းပႏုိင္ၾကၿပီး နာဂရုိးရာႏွစ္သစ္ကူးပြဲေတာ္ကေတာ့ အၾကီးဆုံးႏွင့္ အထင္ရွားဆုံးပြဲေတာ္ၾကီးပါပဲ။ ေကာက္သစ္စားပြဲကုိေတာ့ က်ယ္က်ယ္ၿပန္႔ၿပန္႔က်င္းပေနဆဲၿဖစ္ပါတယ္။ ႏွစ္သစ္ကူးပြဲေတာ္ကုိ မႏွစ္ကေတာ့၊ နန္းယြန္းၿမိဳ႕မွာက်င္းပခဲ့ပါတယ္။ ဒီႏွစ္သစ္ကူးပြဲေတာ္ကုိ နာဂမ်ဳိးႏြယ္စုအလုိက္ေခၚဆုိပံုေတြမတူပါဘူး။ ဘုံပြဲေတာ္ကုိ ခႏီၲးၿမိဳ႕မွာက်င္းပခဲ့တုံးကေတာ့ ၀ီဟူးပြဲေတာ္လုိ႔ေခၚၿပီး၊ တန္ရွန္းနာဂမ်ဳိးႏြယ္စုရဲ႕အသုံးအႏွဳန္းၿဖစ္ပါတယ္။ လဟယ္မွာက်င္းပတဲ့အခါေတာ့၊ ဒီပြဲေတာ္ကုိ ကုိင္ဗြီး ပဲြေတာ္လုိ႔ လုိင္းေနာင္စကားနဲ႔ေခၚပါတယ္။

နာဂရုိးရာအစဥ္အလာအရေတာ့၊ ေခါင္ရည္ႏွင့္ကြ်ဲသား၊ ႏြားေနာက္သားဟင္းလ်ွာေတြဟာ ပြဲေတာ္တုိင္းရဲ႕အဓိကအစားအစာေတြၿဖစ္ပါတယ္။ နာဂအစားအစာႏွင့္ပါတ္သက္ၿပီးေၿပာရရင္၊ နာဂမွာ ပိန္းဥဟင္းလွ်ာကို ကန္ဇင္းသီး(ေဒသဟင္းခတ္အေမႊးအၾကိဳင္တစ္မ်ဳိး) ရြက္ (သုိ႔မဟုတ္အသီး)နဲ႔ေရာခ်က္ထားတဲ့ဟင္းရည္ဟာ ေသာက္သူလ်ွာလည္သြားေစႏုိင္ေလာက္ေအာင္အရသာရွိသလုိ၊ ဆတ္သားေၿခာက္ကုိ ကန္ဇင္းသီးေၿခာက္ႏွင့္ေရာေထာင္းထားတဲ့ ငရုတ္သီးေထာင္းကေတာ့ စားဖူးသူတုိင္းမေမ့ႏုိင္မယ့္ဟင္းလွ်ာေတြပါပဲ။ နာဂအစားအစာေတြဟာ ပုံမွန္အားၿဖင့္ ငရုတ္သီးေတာ္ေတာ္စပ္ေလ့ရွိတတ္တာေၾကာင့္ ဧည့္သည္ေတြအတြက္ အခက္ေတြ႔ေလ့ရွိပါတယ္။

The first Naga history ever wrote in Burma

This is the book that i wrote in 2009 mainly focus on the migration history the of Naga people and also briefly covering (generally talking) the migration history of the whole Naga people groups living in both sides of the border. In this book, there are 10 chapters with about (A4) 100 pages and is divided into two sections; the migration history and the traditional history (oral history).

Cover Page of the book

Actually, this is the first book ever written about Naga history in Burma/Myanmar. So, i design this in oder to provide some historical accounts on Naga issues relating to the history staff for students, government officials, and those who are interested about the Naga people and history. This is the first edition of the book and it is in Burmese as well. So, i am sure you will find interesting and worth reading it.

Life on Chindwin River

Food and Drinks vendors on Chindwin River

This is how the local people living along the Chindwin River (also known as Talawaddy) struggle for their life. Vendors and packed-rice sellers rushed toward the boat to sell food and snacks to the hungry passengers on the boat as the boat that i was taking from Monywa to Khamti approached to the bank of the Chindwin river at Kalaywa stop for breakfast. Silent bank of Kalaywa is now awaken by the voices and shouts from the people of different ages including kids and young ladies marketing their food and drinks for sale. I go for a can of Coke which cost me 900 kyats (about 1 $US) and a packed-rice for 800 kyats. As a passenger, you have two options to chose for your breakfast on this journey. You can buy food on the boat from the vendors or you can go out of the boat and eat at near by local restaurant on the bank. Whatever you chose, not a big different to the other.

The Kalaymyo bank on Chindwin River

Way to Khamti on boat

Searching for Gold

A local person in Khamti finding gold in the stream

This is how the local Naga people find gold in the stream and valley which is the most incredible way of making money base on their traditional knowledge. This knowledge of finding gold has long been widely  applied by the people living in the northern part of Burma. However, no one knows how and when this tradition started. This tactic is only designed to earn extra money just enough to support the family in daily basic and basically the local people do this work as their second option for making money after the traditional cultivation work called "Taung Ya"

Once again on the Ledo Road (Stilwell Road)

An old bridge since WWII at 15th miles from Shinbwiyan Town

A misty morning on the Ledo road in Tanai Town

Road to Naga Hills, on the Ledo road

Once again i was traveling to Naga Hills in northwestern Burma passing through the Hukaung Valley leading to Nanyun town which is a township center in nothern Naga Hills region. This road as you can see in the photo is the historic road built by an American General J.W.Stilwell in 1943 and used by the western allies forces during Second World War. This road known with three names; Ledo Road in Burma, Burma Road in China, and Stilwell Road internationally) has been the most important rout in supporting the then Chinese President Shian Kai Sheik and his armies fighting against the invading Japanese Armies and the Communist Armies under leadership of the great Mao Zedong (Mao Tse-Tung) of China. The road is 1079 miles (1736 km) long connecting Ledo of India, Shingbwiyan of Burma passing through Myitkyina, and Kunming of China. This road has also been the most crucial part for the development of the local Naga people and the Kachin people as well.

Old photo of the Ledo road (wikipedia)